The development of physiotherapy. Patomorpholgy of spine.

Wady kręgosłupa są zmorą XXI wieku, jednakże XXI wiek nie jest czasem, który należy bezpośrednio wiązać i winić za przyczynę upadku osi naszego ciała. Ważną kwestią jaka wpłynęła na zaburzenie funkcji i rozwoju kręgosłupa jest to co wpłynęło a to co mogliśmy powstrzymać. Pomimo rozwoju techniki, idącej na przód cywilizacji, nieustannej pracy rzadko kiedy udaje się pomyśleć jak musi się "czuć" nasz kręgosłup. Znosi codzienne patologiczne obciążenia, broni się przed setkami kilogramów ucisku na jakie go narażamy, nie poddaje się przeciążeniom, uderzeniom, zabójczym postawą... ale wszystko do czasu. Kręgosłup w swej genialności i adopcji to zmieniających się warunków przeszedł nie zliczone ilości przystosowań i ulepszeń. Budowa samych kręgów jest tak skomplikowana, że każda dysfunkcja nie może pozostać bez odzewu i powstających uszkodzeń. Kręgosłup został w drodze organogenezy sformułowany tak by znosił olbrzymie siły działające wielowektorowo, tak by chronił układ nerwowy, tak by podtrzymywał całe ciało niezależnie od środowiska. Takie funkcje muszą wiązać się ze złożonością budowy i tak w rzeczy samej jest. W wadach postawy najważniejszą przyczyna dysfunkcji i zaburzeń jak się wydaje - pomijając przyczyny nowotworowe, odurodzeniowe czy metaboliczne - jest brak odpowiedniej wiedzy i sił przeciwdziałających pogłębianiu się wadom zapoczątkowanym we wczesnym dzieciństwie. Zaniedbanie jest przyczyna poważnych dysproporcji w układzie ruchu, a to bezpośrednio jest poważnym problemem i nie mówmy , że tylko zdrowotnym po można stwierdzić, że w stu procentach staje się to problemem społecznym rzutującym na wiele aspektów życia. 

Największym problemem, jeżeli chodzi o wiek XXI jest to, że właśnie tu kumulują się najgorsze schematy postaw jakie człowiek wytworzył w przebiegu lat, w sposób niezłomny, wytrwały, lekceważący, aczkolwiek skuteczny. Ta skuteczność została wzmożona dodatkowo poprzez rozwijające się równocześnie zmiany polityki przemysłowej, wytwórczej i zarobkowej. Z biegiem lat zmiany chorobowe postały w sposób nie dający się zredukować, rozwijały się i niszczyły tak lekceważony trzon ludzkiego ciała. Po latach człowiek budzi się przypominając sobie, że ma coś takiego jak kręgosłup - jednak często wówczas kręgosłup zapomina o człowieku. Pragnę zwrócić uwagę drogi Czytelniku, że wiek XXI nie powinien być momentem wskazującym jedyną przyczynę poważnych schorzeń i u tak w rzeczy samej jest. Bo oprócz zmian cywilizacyjnych, następują zmiany ewolucyjne układów człowieka.

Jak wiadomo powstanie wady kręgosłupa może mieć u podstaw wiele przyczyn, zarówno w okresie embrionalnym, płodowym jak i postnatalnym. Wady kręgosłupa u dzieci są poważnym tematem z powodu dalszych konsekwencji w życiu dorosłym. Zaniedbanie wynikające z błędnej diagnozy, niefachowa pomoc i nie uświadomienie powagi sytuacji jest przyczyną powstającej dysfunkcji, która u dziecka może być jeszcze nie dostrzegalna "gołym okiem", ale u dorosłego może stać się największym złem mającym swoje źródło lata wstecz. Chciałbym się skupić na problemie wad kręgosłupa w obliczu częstych zaniedbań rozwoju dziecka. W związku z czym nie ma mowy tutaj o wadach wywołanych urazami mechanicznymi, nowotworami, chorobami metabolicznymi. Piszę tu o problemie chorób i dysfunkcji jakie powstają po urodzeniu dziecka, a które odpowiednio pokierowane mogą zniwelować niedoskonałości natury. Jednak pierwsze trzeba wykryć i zdiagnozować, drugie i najważniejsze - nie zlekceważyć i nie zaniedbać!!! Rozwój kręgosłupa i jego podzespołów w procesie ontogenezy nie przebiega błyskawicznie, więc nie można liczyć na łatwe przejście okresu podatnego na powstawanie wad. Klatka piersiowa to znaczy jej wysklepienie rozmiar zmieniają się z wiekiem. Obwód klatki jest relatywnie największy w pierwszym roku życia. Zmiana ułożenia żeber z ustawienia poziomego do skośnego następuje dopiero w 2 rż. i dopina końca w wieku 10-11 lat. krzywizna kifotyczna w okresie płodowym utrzymać się nie może w wieku ponatalnym. dokonuja się powązne zmiany w ukształtowaniu fizjologicznych krzywizn. Po urodzeniu wyodrębnia się lordoza szyjna ma to miejsce ok 3-4 mc. zycia. Dopiero okołoroczne dziecko może "pochwalić" się charakterystycznym esowatym kształtem kręgosłupa. Zdolność osiagniecia pionowej postawy jest nieuchronnie związana z dalszymi konsekwencjami rozwoju aparatu ruchu. Pionowa postawa zmusza do zwiększonej pracy mięśnie, więzadła, tkanki. Narządy wewnętrzne oddziałowują silnie na powłoki brzuszne - które są niewątpliwie jeszcze słabe - a to jest powodem zwiększania się lordozy odcinka L. Całościowy obraz postawy dziecka nie zatrzymuje się w tym momencie. Następują kolejne zmiany powiązane z jeszcze słabymi mięśniami przykręgosłupowymi, mm. brzucha - to zmusza kręgosłup do dalszych przeobrażeń - często niepoprawnych. Właściwy dla osobnika sposób trzymania ustala się dopiero ok. 18 rż. W okresie pokwitaniowym charakterystyczna jest kifoza piersiowa jaka ulega pogłębieniu w związku z dystonią mm. kręgosłupa. Warunkiem prawidłowej diagnozy nie może być jedynie zwrócenie uwagi na kręgosłup, który jako oś strukturalna opiera się na miednicy. wzajemny stosunek miednicy i kręgosłupa powinien byc podstawa do badań. U dzieci rozpoczynających chodzenie ustawieniem miednicy może być pionowe, jednak z biegiem czasu a raczej zdobywania kolejnych poziomów funkcji nachylenie miednicy ku przodowi zwiększa się aby w wieku dorosłym osiągnąć u mężczyzn 31 a u kobiet 28 stopni. Ile różnych okresów zycia dziecka tyle różnych możliwości kształtowania się kkd. Ukształtowanie kończyn dolnych dziecka dziecka jest zróżnicowane co nie odpowiada zawsze powstawaniu wad, gdyż kształtowanie może być procesem fizjologicznym. i tak u noworodków prawidłowością jest ustawienie szpotawe kolan oraz zgięcie w stawach biodrowych i kolanowych - co obrazuje przewagę zginaczy nad prostownikami. Szpotawosc utrzymuje się do ok 3 rż., po czym mamy do czynienia z normalna koślawością w wieku 4.5 lat. Prosto nogi pojawiają się dopiero w wieku 7 lat. Stopu niemowląt nie maja charakterystycznie widocznego wysklepienia. Ich część podeszwowa jest wypełniona tkanka tłuszczową. Nikły proces kostnienia wyklucza pojaiwnie sie łuków podłużnego i poprzecznego. Takim poważnym krokiem do kształtowania sie sklepienia dziecięcej stopy jest krok czyli zapoczątkowanie utrzymywania ciezaru ciała. Wklęsłość podeszwowej części stopy zaznacza się w 3-4 rż., w wieku 6 wyraźnie zaznaczają się łuki stopy i do 8rż wyraźnie się kształtują. Wadliwy rozwój nie jest procesem krótkim, jest to czas w którym zmiany postępują starannie i pomału. Rozwój wady jest związany z anatomiczno - fizjologiczną strukturą całego organizmu. Ciag procesów w fazie filogenetycznej i ontogenetycznej może spowodować drobne zaburzenie w rozwoju, a to w dalszym etapie może przypominać efekt motyla i siać spustoszenie nie możliwe do opanowania. Co gorsza początkowa możliwość oceny wadliwej postawy dziecka nie jest możliwa w sposób jednoznaczny. dokonują się ciągłe zmiany w rozwoju kręgosłupa, są to zmiany dynamiczne. I to co nam może zdawać się patologią stanowi normalny - krótkotrwały - moment rozwoju dziecka. Dokładniejsza diagnoza wydaje się być możliwa wówczas gdy dziecko zaczyna wstawać i doskonalić funkcje lokomocji. Zarówno we wcześniejszym okresie jaki w momencie wstawania nie zastąpiona wydaje się prewencja, która może zastopować pojawiające się zmiany, zminimalizować powstające dysfunkcje i dopomóc w prawidłowym rozwoju. Tak więc pomijając poważne wady wrodzone, profilaktyka fizjoterapeutyczna odgrywa kulminacyjną i często pomijaną receptą na leczenie powstających u najmłodszych wad. Wady te często są radykalnie lekceważone i to z jasnego powodu - początkowo są traktowane z lekka. Pojedyncza diagnoza u lekarza stwierdzającego, iż wizyta na basenie raz w tygodniu "załata" niedociagnięcia natury i wszystko będzie ok. Błąd. Takie podejście może co najwyżej zaszkodzić dziecku prowadzonemu w zły sposób. Najlepszym sposobem jak na ten czas według mojej skromnej osoby jest propagowanie i marketing machiny kinezyterapeutycznej, która powinna stać się oczywistym krokiem na przód dla rodziców prowadzących swe pociechy po drodze tak krętej, że nie potrzeba do tego krętego kręgosłupa. Sztuka fizjoterapii objawia się w szeregu specyficznych działań począwszy od wdrążenia środków rozluźniaących, po wzmacniające i kształtujące nowe wzorce. Zanim wspomnę o sposobach walki z powstawaniem wad postawy muszę zwrócić uwagę na istotny aspekt jakim są czynniki bezpośrednio związane z osiągnięciem celu. Aby w ogóle myśleć o prawidłowej postawie trzeba sobie zdać sprawę że aby to osiągnąć koniecznym jest 1) prawidłowe ukształtowanie układu kostno - więzadłowego 2) dobrze rozwinięty gorset mięśniuowy3)dobrze rozwiniętego - bez żadnych zaburzeń natury stałej- układu nerwowego. I co jest niezmiernie istotne, mając te trzy czynniki jedynie wówczas doprowadzić można do osiągnięcia prawidłowych WZORCÓW POSTAWY i RUCHU. Biorąc pod uwagę sytuację zdrowego dziecka, które się doskonale rozwija, korygując małe niedociągnięcia nieświadomie i lekkomyślnie zdążamy w złym kierunku. A wystarczy przecież umiejętność zwrócenia się o pomoc do kompetentnych osób. Taki drobny kierunkowskaz jest ważnym światłem w tunelu dla przyszłości dziecka jako czlowieka. Powracając do dyspozycji w walce z nieprawidłościami wykorzystujemy: 

1. Kinezyterapię Staje się głównym filarem postępowania anty wadliwego i sztuką korygowania zaburzeń, wzmacniania prawidłowości i kształtowania nawyków. poprzez umiejętne - z emfazą - postępowanie możemy naprawdę przywrócić prawidłowe napięcia i zrównoważyć dysharmonie w układzie kosto - więzadłowo - mięśniowym. Trzeba nam wiedzieć, że wada postawy powstająca u młodego człowieka, dziecka, jest patologią wymuszającą zmiany napięcia w antagonistycznych grupach mięśniowych. W zależności od wady czy to nadmiernej kifozy, spłaszczonej lordozy czy mało wyraźnych krzywizn kręgosłupa dochodzi do dysproporcji między jedną stroną mieśni np, prostowników a antagonami - zginaczami, które na przykład w przypadku przodopochylenia miednicy bedą przykurczone. W przypadku wykrycia początkowej fazy powstawania wady, wystarczy wykryć przyczynę i tu realizować plan naprawy, nie dopuściwszy do zmian napięciowych w tkance mięśniowej. Właśnie w takiej fazie kinezyterapia jest wystarczającym środkiem do skorygowania błędów natury, czekając na rozwój sytuacji rodzice często nie zdają sobie sprawy, że to wyczekiwanie jest bez sensu, a wada utrwalając się będzie patoogią - co bezpośrednio wpłynie na życie młodego człowieka. Podchodząc do dziecko, które obarczone zostało błednym materiałem i zaznacza się wyraźnie tendencja do zmian w ukształtowaniu ciała należy brać pod uwagę kompleksowe zbadanie, w którego sklad wchodzi ocena jakościowa i ilościowa funkcji każdego zagrożonego stawu. Badanie nie może pomijać wcale nie wykluczonych chrób wewnętrznych, które mogą przyczyniać się do utrwalenia postawy. Najważniejsza jest jednak - z uporem będę to powtarzał - wczesna diagnoza zgodnie z powiedzeniem im wcześniej tym lepiej. Nie jest to jak by się mogło wydawać prosta sprawa. Nie można traktować zmian calościowo, rozgraniczenie wymaga osobnego klasyfikowania i zrozumienia funkcji mięśni, Ogolnie rzecz biorąc mięśnie można podzielić ze względu na zawartośc włókien, które budują jednostkę mięśniową. Są to włókna szybkie, wolne lub mieszane - różnica polega między innymi na sposobie metabolizmu, włókna szybkie inaczej białe - fast twich - odnajdują się w przemianach beztlenowych. Co jest nizmiernie istotne podczas procesu chorobowego chrakteryzują się szybkim obniżeniem tonusu spoczynkowego i osłabieniem w zwiążku z tym. Włókna wolne o przewadze procesów oksydacyjnych -czerwone, slow twich - są ponadto bardzo wytrzymałe jednak praca przez nich wykonywana jest na niższym poziomie energetycznym i przez to wydłuża się czas działania całościowego. To właśnie dzięki tym mięśniom czlowiek sie utrzymuje, korzystając z włókien szybkich energia wyzwalana na ich prace wystarczyła by na mniej niż wyjście do toalety. Warunki patologiczne wymuszają na tych miesniach skrócenie i przykurcze. Taki właśnie podzial pozwla przewidzieć i ocenić zmiany jakie mogą zajść pod wpływem czynnika patologicznego. Warto także podkreślić, że nie ma mięśnia który był by w 100 % zbudowany z włokien jednego typu - jednak przewaga danych włókien w mięśniu klasyfikuje go do nadanej pracy - czy to tonicznejczy to fazowej. Jak widać więc nie jest prostym prowadzenie odpowiedniej terapii, która nie może być niczym ślepiec. Mając wczesny kontakt z dzieckiem, a przez to bezpieczny okres do zatrzymania powstawania wady jesteśmy w stanie pomóc i wytrenować postawe prawidłową - nie dopuszczając nawet do powstania nadmiernych dyproporcji w układzie napięciowym. Wczesna interwencja to świadoma interwencja chroniąca przed poważnymi następstwami. Zaburzenia struktur tkanek miękkich ( miozy, tendomiozy), admierne obciążenia tkanek kostnych - wygięcia i skręcenia przekraczające fizjologiczne normy, adaptacja układu nerwowego do przyjęcia patologicznej postawy. To tylko niektóre z mechanizmów wadliwej kompensacji organizmu do których nie mozna dopuścić. 
2. Masaż, wyciągi, zajęcia na pływalni. Nie jest koniecznym głębsze wspominanie o możliwościach wykorzystania wymienionych wyżej terapii. Nie jest koniecznym , ponieważ strałem się naprowadzić do sytuacji, w której staramy się dziecku pomóc zrobić krok, nie jest to sytuacja, gdy krok wspóltworzymy, do takiej sytuacji nie winno się dopuszczać - i to chciałem podkreślić. Przy naprawde drobnych odstępstwach od normy, nie jest konieczna olbrzymia praca i wklad - no jeżeli nie liczyć świadomości i zrozumienia co do zaniedbań. Wykorzystanie masażu, jest wpsaniałym spoiwem w budowie poprawy postawy, zarówno dziala kojąco, relaksująco jak i pobudzająco, a przez odpowiednie techniki wspomaga proces kinezyterapii. Zajęcia na basenie są myśle przez wielu lekarzy lekceważone i nie chodzi mi o niedocenianie wartości fizyko - mechanicznych wody - lecz o przecenianie. "Na basen w tygodniu proszę się wybrać" często słyszy matka w poradni. Niestety sam basen nie wystarczy, jest wspaniałym uzupełnieniem, lecz wykorzystać go należy z głową, bo samo wejście do wody niewiele na da. Zastosowanie wyciągów, redresji czy przyrządów ortopedyczbych jak już wcześniej wspomniałem nie chcę omawiać bo celem było zadziałanie na wyobraźnie rodziców, którzy często - gęsto, niszczą możliwość szybkiej poprawy zaistniałej wady.